Prema podacima Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine, van zemlje zivi vise od 1.350.000 osoba koje vode porijeklo iz Bosne i Hercegovine sto u odnosu na broj stanovnika u zemlji predstavlja jednu trecinu njene ukupne populacije.
Istovremeno, Svjetska banka procjenjuje da je 2005. godine broj emigranata sa prostora Bosne i Hercegovine iznosio 1.471.594 osobe sto procentualno cini 37,7 posto ukupne bosanskohercegovacke populacije.
Tako brojno iseljenistvo u najvecem dijelu je rezultat ratnih sukoba na teritoriji bivse Jugoslavije i Bosne i Hercegovine devedesetih godina 20. vijeka. Vecina njih van zemlje su se nasli kao izbjeglice da bi vremenom regulisali svoj boravisni status kroz sticanje dozvole boravka na osnovu rada, spajanja porodica, studiranja i slicno ili na osnovu sticanja drzavljanstva zemalja prijema.
Iseljavanje iz Bosne i Hercegovine je, nazalost, nastavljeno i u postratnom periodu. Veliki broj mladih ljudi, narocito obrazovanih, napustio je zemlju. Prema podacima UNDP, izmedu januara 1996. godine i marta 2001. godine Bosnu i Hercegovinu je napustilo 92.000 mladih ljudi.
U inostranstvu studira i veliki broj studenata iz Bosne i Hercegovine. Tako je njihov broj 2006. godine iznosio 11.319, a u najvecem broju su koncentrisani u Hrvatskoj, Njemackoj i Austriji.
Osim brojnosti, iseljenistvo je vazno i zbog potencijalnog priliva finansijskog i ljudskog kapitala u zemlju. Razliciti oblici kapitala koji se vraca u zemlju porijekla ukljucuju novcane doznake dijaspore, strucnost, nove drustvene, kulturne i politicke vrijednosti sto moze pomoci drustvenom i ekonomskom razvoju zemlje.
Bosanskohercegovacko iseljenistvo je obrazovano i strucno. Prema istrazivanju koje je Vijece bh. organizacija Australije provelo 2005. godine, 19 posto bh. iseljenika u ovoj zemlji posjeduje univerzitetsku diplomu, a jos cetiri posto diplomu postdiplomskog studija. Slicno je i u SAD gdje, prema podacima Poslovne asocijacije Bosnjaka Sjeverne Amerike, 13,65 posto bh. iseljenika posjeduje univerzitetsko ili vise postdiplomsko obrazovanje. Pozivajuci se na podatke Svjetske banke, Medunarodna organizacija za migracije u svojoj nedavno objavljenoj publikaciji donosi podatak da postotak emigracije visoko obrazovanih osoba iz BiH iznosi 28,6 posto. U istoj publikaciji je navedeno da bosanskohercegovacko iseljenistvo u zemlju salje gotovo dvije milijarde americkih dolara godisnje sto cini oko 20 posto ukupnog bruto drustvenog proizvoda u BiH.
Ovo Bosnu i Hercegovinu svrstava na peto mjesto medu 20 vodecih zemalja u svijetu prema obimu novcanih doznaka migranata u odnosu na bruto drustveni proizvod. Ispred BiH su: Tonga, Haiti, Moldavija i Lesoto.
Radi poredenja, vrijedi navesti da je novcana pomoc dijaspore u Srbiji cinila 13,8 posto bruto drustvenog proizvoda ove zemlje u 2006. godini7, dok je hrvatska dijaspora iste godine u bruto drustvenom proizvodu Hrvatske ucestvovala sa tri posto.
Pitanje bosanskohercegovackog iseljenistva je u iskljucivoj nadleznosti drzave Bosne i Hercegovine (clan III, tacka 1, stav f. Ustava Bosne i Hercegovine), odnosno, rijec je o podijeljenoj nadleznosti na drzavnom nivou izmedu Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice i Ministarstva vanjskih poslova. Clanom 12 Zakona o ministarstvima i drugim organima uprave Bosne i Hercegovine utvrdeno je da je kreiranje politike Bosne i Hercegovine prema iseljenistvu u nadleznosti Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice, a clanom 8 istog Zakona da je podsticanje, razvijanje i koordinacija saradnje sa iseljenistvom iz BiH u nadleznosti Ministarstva vanjskih poslova. Jos neke institucije na drzavnom nivou imaju dio nadleznosti koja se ne sastoji u direktnoj nadleznosti za iseljenistvo, nego u rjesavanju pitanja od znacaja za iseljenistvo kao naprimjer Ministarstvo civilnih poslova BiH u dijelu koji se odnosi na pitanja obrazovanja uopste, a posebno pitanje dopunskog obrazovanje djece u iseljenistvu, pitanja u vezi sa drzavljanstvom, ispravama i slicno.
U okviru Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice ustanovljen je Sektor za iseljenistvo, koji je manji sektor sa manjim brojem zaposlenih, dok u okviru Ministarstva vanjskih poslova ne postoji nikakav poseban organizacioni dio koji se bavi iskljucivo bosanskohercegovackim iseljenistvom.
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u okviru svojih nadleznosti za iseljenistvo, izmedu ostalog, prikuplja podatke o iseljenistvu iz Bosne i Hercegovine, podstice razlicite oblike udruzivanja i saradnje iseljenistva i njihovih udruzenja i pruza pomoc u njihovom radu, te radi na informisanju iseljenistva o pitanjima od vaznosti za ovu kategoriju gradana.
Polazeci od ovih nadleznosti, Ministarstvo je pripremilo i stampalo ovu publikaciju koja daje opstu sliku o stanju bosanskohercegovackog iseljenistva po zemljama, sto ukljucuje njihovu brojnost, boravisni status, organizovanost, dopunsko obrazovanje i informisanost.
U publikaciji je obradeno 17 zemalja u kojima boravi veci broj gradana Bosne i Hercegovine i gradana koji vode porijeklo iz Bosne i Hercegovine a to su: Australija, Austrija, Belgija i Luksemburg, Danska, Holandija, Hrvatska, Italija, Kanada, Norveska, Njemacka, SAD, Slovenija, Svedska, Svicarska, Velika Britanija i Irska. Publikacija je nastala na osnovu podataka kojima raspolaze Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice prikupljanim tokom svog rada kao i na osnovu podataka dobijenih od diplomatskokonzularnih predstavnistava BiH u inostranstvu putem Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine. Podaci su vecinom prikupljani u drugoj polovini 2006. godine, te tokom 2007. i 2008. godine.
U publikaciji nisu obradene zemlje za koje Ministarstvo ne posjeduje zvanicne podatke (poput Francuske sa oko 5.000 bosanskohercegovackih iseljenika), kao ni zemlje sa manjim brojem bh iseljenika poput Spanije (2.000), Ceske Republike (1.692) Izraela i palestinskih teritorija (1000), Jordana (850), Turske (690) i druge zemlje gdje je broj bh. iseljenika jos manji.
Publikacija, takoder, ne sadrzi ni informcije o organizacijama iseljenih gradana Bosne i Hercegovine cije organizacije su registrovane u Bosni i Hercegovini. Ovdje se misli na organizacije poput Saveza Mlada dijaspora Bosne i Hercegovine koji je osnovan 2007. godine a koji vec postize odlicne rezultate u svom radu, a posebno na polju povezivanja mladih iz dijaspore sa mladima u Bosni i Hercegovini i dobre saradnje sa institucijama Bosne i Hercegovine na razlicitim nivoima vlasti.
Cilj ove publikacije je da institucijama vlasti i siroj javnosti pruzi sliku o polozaju gradana Bosne i Hercegovine koji zive u inostranstvu. Nadamo se da ce publikacija imati i svoju prakticnu korist time sto ce pomoci drzavnim duznosnicima prilikom posjeta inostranstvu, te da ce potaci organizacije gradana Bosne i Hercegovine u inostranstvu da dopune i azuriraju podatke kojima raspolaze Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine.
